Türkiye’de sağlık hizmetlerinin yükü: Nüfus artış hızı ve kurumsal kapasite arasındaki ilişki
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19592678Anahtar Kelimeler:
sağlık hizmetleri yükü, kurumsal kapasite, nüfus artış hızıÖzet
Amaç: Bu çalışma, Türkiye’de sağlık hizmetlerinin yükünü etkileyen temel dinamikleri incelemeyi amaçlamaktadır.
Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada, 1985–2023 dönemine ait TÜİK’ten alınan yıllık veriler kullanılmıştır. Hekim başına düşen kişi sayısı bağımlı değişken, nüfus artış hızı ve toplam sağlık kurumu sayısı ise bağımsız değişkenlerdir. Bu değişkenlerin logaritması alınarak analizler yapılmıştır. İlk olarak tanımlayıcı istatistiklere yer verilmiştir. Daha sonra, Philips-Perron (PP) birim kök testi ve Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif Sınır Testi (ARDL) sınır testi uygulanmıştır. Son olarak, ARDL(2,1,2) modelinin uzun ve kısa dönem katsayıları incelenerek, bu modelin CUSUM ve CUSUM of SQUARES grafikleri incelenmiştir.
Bulgular: Hekim başına düşen kişi sayısı, nüfus artış hızı ve toplam sağlık kurumu sayısı arasında uzun dönemli bir ilişkinin (eşbütünleşme) var olduğu bulgusu elde edilmiştir.
Sonuç: Sağlık kurumu sayısı ile hekim başına düşen kişi sayısı arasında pozitif yönlü bir ilişki saptanmıştır. Sağlık hizmetlerinde sürdürülebilirlik için sadece kurum sayısı değil, planlama ve insan kaynağı da önemli bir yere sahiptir.
Referanslar
Yılmaz D. Sağlık kurumlarında kalite kapsamında personel eğitimlerinin irdelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi. 2024;8(36):527-541.
Lohr K, Steinwachs D. Health services research: an evolving definition of the field. Health Services Research. 2002;37(1):7-9.
Evans D, Hsu J, Boerma T. Universal health coverage and universal access. Bulletin of the World Health Organization. 2013;91(8):546-546A.
Adesola RO, Opuni E, Idris I, Okesanya OJ, Igwe O, Abdulazeez MD, et al. Navigating Nigeria’s health landscape: population growth and its health implications. Environmental Health Insights, 2024;18:1-8.
Hajizadeh A, Albelbeisi AH, Tajvar M. Impacts of population ageing on the functions of the health system: a systematic review. Iranian Journal of Ageing. 2024;19(3):328-361.
Sahoo PM, Rout HS, Jakovljevic M. Consequences of India's population aging to its healthcare financing and provision. J Med Econ. 2023;26(1):308-315.
Hambleton I, Caixeta R, Jeyaseelan S, Luciani S, Hennis A. The rising burden of non-communicable diseases in the Americas and the impact of population aging: a secondary analysis of available data. Lancet Regional Health. 2023;21.
Lopreite M, Zhu Z. The effects of ageing population on health expenditure and economic growth in China: A Bayesian-VAR approach. Soc Sci Med. 2020;265:113513.
Mendelson D, Schwartz W. The effects of aging and population growth on health care costs. Health Affairs. 1993;(12)1:119-25.
Shao Q, Tao R, Luca M. The effect of urbanization on health care expenditure: Evidence from China. Frontiers in Public Health. 2022;10.
Onuoha D. Evaluation of the effects of rapid urban population growth on the health infrastructures in selected urban centers in Anambra state. Journal of Natural Sciences Research. 2020;10(4):53-64.
Kremlev N. The essence of institutional mechanisms of population adaptation and assessment of their effectiveness. Statistics and Economics. 2022;19(5):13-24.
Mcnicoll G. Population and institutional change. International Social Science Journal. 1994;46(141):307.
Mcnicoll G, Cain M. Institutional effects on rural economic and demographic change. Population and Development Review. 1989;15:3-42.
Özçelik Ö, Önder H. Ekonomik özgürlüklerin yenilenebilir enerji üzerindeki etkisinin panel veri yöntemi ile incelenmesi. Journal of Economics and Related Studies. 2023;5(4): 214-234.
Yılmaz H, Tütüncü A. Türkiye’de bütçe açığı–cari açık ilişkisi: zamanla değişen nedensellik testi (1975-2017). Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. 2020;15(1):47-60.
Aksan HA, Ergin I, Ocek Z. The change in capacity and service delivery at public and private hospitals in Turkey: a closer look at regional differences. BMC Health Services Research. 2010;10(300):2-9.
Yalçın AZ, Çakmak F. Türkiye’de kamu sağlık harcamalarının insani gelişim üzerindeki etkisi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. 2016;30(4):705-723.
Si Y, Zhou Z, Su M, Hu H, Yang Z, Chen X. Re-examining supplier-ınduced demand in health care: comparisons among patients affiliated and not affiliated with healthcare professionals in China. IZA Discussion Papers. 2020:13800.
Stierli R, Rozsnyai Z, Felber R, Jörg R, Kraft E, Exadaktylos AK, et al. Primary care physician workforce 2020 to 2025–a cross-sectional study for the canton of Bern. Swiss Medical Weekly. 2021;151(3536):w30024-w30024.
Zavras D. Studying supplier-induced demand in healthcare: an econophysics approach. Frontiers in Health Services, 2025;5:1704835.
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Journal of Social and Analytical Health
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
JSOAH, 